Praktyczne porady dla matek i ojców. Przeczytaj, co powinni wiedzieć rodzice o zdrowiu dziecka.

Borelioza - rozpoznanie, rodzaje

Z danych Zakładu Epidemiologii Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH wynika, że liczba zachorowań na boreliozę rośnie bardzo szybko. 

    W pierwszej połowie roku 2014 lekarze stwierdzili prawie 5 tysięcy przypadków, czyli o 1/3 więcej niż w analogicznym o kresie zeszłego roku i aż czterokrotnie więcej niż dekadę temu.

    W skali całej ludności w Polsce (38,5 mln) zachorowanie w pierwszej połowie br. przypadało na 798 tysięcy osób (biorąc pod uwagę ilość ukąszeń, nie są to na szczę ście zachorowania bardzo liczne). Ostatnio obserwowany wzrost liczby zachoro wań może być efektem cieplejszej niż zwykle zimy, możliwe też, że zwiększyła się wykrywalność boreliozy. W społeczeństwie panuje jednak przekonanie, że c zęstotliwość rozpoznań jest niedoszacowana. Z drugiej strony, wg niektórych lekarzy borelioza j est najczęściej nadrozpoznawaną chorobą w Polsce. Uważa ją, że wszyscy hipochondrycy upodobali sobie boreliozę, szczególni e, jeśli złe samopoczucie nie odpowiada innej konkretnej chorobie. Pacjenci o znaczają sobie poziom przeciwciał przeciw Borrelia burgdorferi  spora część społeczeństwa ma je dodatnie, bo prawie każdego kiedyś jakiś kleszcz mó gł ukąsić, a kleszcze często przenoszą krętki. Na szczęście nie każdy kon takt z krętkami oznacza zachorowanie. Niestety nie wszyscy wiedzą, że należy leczyć pacjenta, a nie jego wyniki badań. Nie każde ukłucie przez kleszcza kończy się zaka żeniem, toteż zapobiegawczo nie stosuje się antybiotyków. Obecnie istnieje możliwość wysłania pojmanego kleszcza na badania ośrodki uniwersytec kie chętnie badają kleszcze w ramach prac naukowych mających na celu o kreślenie, w jakim odsetku są one zarażone w różnych rejonach Polski. Jednak nawet jeśli okaże się, że kleszcz był zarażony krętkiem Borrelia burgdorferi , nie jest to jednoznaczne z zaleceniem leczenia ukąszonego pacje nta. Profilaktyka poekspozycyjna w formie jednorazowej doustnej 200mg dawki doksycykliny jest uzasadniona tylko w przypadku mnogiego pokłuci a przez kleszcze osoby dorosłej, nie mieszkającej na terenie pokąsania. Skuteczność tego typu profilaktyki u dzieci nie została dotychczas potwie rdzona.

Rozpoznanie boreliozy

    Miejsce po ugryzieniu kleszcza powinno się obser wować. Nie należy się przerażać, jeżeli w pierwszej dobie zauważymy lekko zaczerwienioną grudkę; jest to reakcja alergiczno-zapalna na ugryzienie. U jawnienie się czerwonej plamy w czasie krótszym od 2 dni po ukłuciu przez k leszcza oraz średnicy mniejszej od 5 cm przemawia przeciwko zakażeniu.

Rumień wędrujący

    Czasami jednak w miejscu ugryzienia, po 2930 dniach (sporadycznie do 3 miesięcy), może pojawić się zaczerwienienie, które się rozszerza, ale nie boli i nie swędzi. Typowa zmiana występuje u ponad 60% zakażonych. Poc zątkowo ma formę ostro ograniczonej plamy i szybko się powiększa, wy kazując centralne przejaśnienie. Ta postać wczesnej fazy boreliozy, z wana rumieniem wędrującym, rozpoznawana jest na podstawie obrazu klinicznego. Nie ma potrzeby wykonywania badań serologicznych, ponieważ u większości pacjentów w pierwszych tygodniach zakażenia swoiste przeciwciała są niewykrywalne. Postacie nietypowe nie wykazują centralnego przejaś nienia, mają nieregularny kształt lub są podobne do krwiaka , ale jeżeli mają tendencję do powiększania średnicy (ponad 5 cm) nal eży je traktować jako rumień wędrujący. W postaciach nietypowych potwierdzenie laboratoryjne może być pomocne, ale dopiero po upływie co najmniej 2 tygodni od wys tąpienia zmiany. Przeciwciała swoiste klasy IgM, jeśli się późnie j pojawią, są wykrywalne przez wiele lat, często do końca życia, niezależnie od tego, czy organizm sam zwalczył zakażenie, czy też został wyleczony farmak \ologicznie. Zdrowego z "chorymi wynikami" nie ma więc sensu leczyć. Wyniki badań serologicznych zawsze należy interpretować w nawiązaniu do obrazu klinicznego boreliozy 9 tak twierdzą eksperci Polskiego Towarzystwa Epidemi ologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych (PTEiLChZ). Zalecenia PTEiLChZ zgodne są z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia, Amerykańskiego Towar zystwa Chorób Zakaźnych (IDSA) oraz European Cocencerted Action on Lyme Boreliosis (EUCALAB). Odmienne poglądy głosi ILADS (International Lyme And Associated Diseases Society ), których wytyczne popierane są przez organizacje chorych i stosowane przez bardzo nieliczną część środowiska lekarskiego. Organizacje chorych protestują głównie przeciwko nieuwzględnian iu interesu chorych w polityce firm ubezpieczeniowych. Leczenie boreliozy wciąż wywołuje liczne kontrowersje. Eksperci PTEiLChZ uważają, że nie należy leczyć pacjentów, u których stwierdzono dodatnie testy serologiczne w kierunku zakażenia Borrelia burgdorferi , a u których nie występują objawy choroby . Są przeciwni zaleceniom takim jak: konieczność leczenia borelioz y przez całe życie, wielokrotnej i przedłużonej terapii tego samego epi zodu choroby, antybiotykoterapii skojarzonej, przekraczania dawek antybiotyków, tzw. pulsacyjnego podawania antybiotyków, leczenia w tle nowej komorze hiperbarycznej, ozonoterapii, leczniczego wywoływan ia gorączki, oraz podawania: witamin, preparatów magnezu i bizmutu. Uważają, że łańcuchowa reakcja polimerazowa (PCR) nie powinna być wykorzystywana w diagnostyce rutynowej ze względu n a niedostateczną standaryzację w diagnozowaniu zakażeń występujących na terenie Polski. PCR pozwala na wykrycie DNA krętkowego, nie określaj ąc, czy pochodzi z żywych organizmów; zatem dodatni wynik nie jest r ównoznaczny z aktywnym zakażeniem. Zdaniem ekspertów rzetelna diagnostyka laborator yjna boreliozy wymaga spełnienia określonych warunków. Postępowanie jest dwuetapowe; najpierw wykonuje się testy immunoenzymatyczne, charakteryzu jące się dużą czułością, a mniejszą swoistością. W przypadku wyni ku dodatniego lub wątpliwego konieczne jest badanie metodą Western9bl ot, o większej swoistości. Takie postępowanie jest konieczne, poni eważ zakażenia wirusami Herpes (często EBV), innymi krętkami oraz choroby a utoimmunologiczne są przyczyną wyników fałszywie dodatnich. Badania serologiczne nie mogą być wykorzystywane do oceny skuteczności leczenia, któr a powinna być analizowana wyłącznie na podstawie zmienności wystę pujących objawów. Gdy wystąpi opisany rumień wędrujący 9 należy zg łosić się do lekarza, który przepisze właściwy antybiotyk. Lek podawany j est doustnie, najkrócej 14 dni; jeśli rumień jest duży, nawet 3 tygodnie. Rumienie boreliozowe mają tę właściwość, że bardzo szybko po zastosowaniu ant ybiotyku znikają, nie wolno jednak przerywać wtedy leczenia; trzeba zlikw idować wszystkie krętki. Nieliczni lekarze (zrzeszeni w międzynarodowej organizacji ILADS) uważają, że boreliozę należy leczyć dłużej i intens ywniej, ponieważ formy przetrwalnikowe bakterii są w stanie przetrwać kilk a tygodni antybiotyko- terapii. ILADS postuluje leczenie skojarzone kilkom a rodzajami antybiotyków do momentu ustąpienia objawów. Uwzględ nia również w swoich zaleceniach dodatkowe zakażenia odkleszczowe , które wymagają odpowiedniej modyfikacji procesu leczenia. Popiera to stanowisko działające w Polsce Stowarzyszenie Chorych na Boreliozę, ale ek sperci z PTEiLChZ uważają, że takie leczenie jest nieuzasadnione i szkodliwe dla chorych.

Borelioza narządowa

    Jeżeli za szybko przerwiemy leczenie, krętki ze skóry mogą zaatakować cały organizm, powodując tak zwaną boreliozę narząd ową (borelioza narządowa może się rozwinąć bez wcześniej zauważaln ych zmian skórnych, zdarza sie to jednak rzadko). Jej objawy będą zależ ały od tego, do jakiego układu lub narządu dostaną się krętki. U niektórych chorych (mniej niż 1%) pojawia się, zwykle w kilka tygodni po ukłuciu przez kleszcza, pojedynczy, sinoczerwony , niebolesny guzek. Najczęściej tego typu zmiana występuje na us zach, mosznie i brodawkach sutkowych. Z opisanymi zmianami może w spółistnieć powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Ta posta ć boreliozy ujawnia się częściej u dzieci niż dorosłych. Nieleczona może ut rzymywać się nawet przez kilka lat, po czym ustąpić samoistnie. Rozpoznanie boreliozowego zapalenia węzłów chłonnych wymaga wykazania obecności przeciwciał przeciw Borrelia burgdorferi klasy IgM lub IgG w surowicy i potwierdzenia histologicznego z pobranej tkanki guzka. Potwierdzenia histopatologicznego wymaga również podejrzenie boreliozowego przewlekłego zanikowego zapalenia skóry kończyn . Wskazaniem do takiego badania będą zmiany skórne i istotny wzrost przeciwciał Borrelia burgdorferi we krwi. Wiele lat po zakażeniu, przeważnie u starszych kobiet, na skórze (najczęściej nóg) mog ą się pojawić sino-czerwone zmiany, początkowo z obrzękiem, a później zanikiem skóry z widocznym poszerzeniem naczyń żylnych. Mogą występo wać bóle nóg. W okresie od kilku tygodni do kilku lat od zakaż enia może wystąpić zapalenie stawów (zwykle asymetryczne) o różnorodnym obrazie klinicznym. Nawracające bóle kostne, stawowe lub tk anek okołostawowych mogą samoistnie ustępować, ale i nawracać. Bólom st awów towarzyszy obrzęk i wzmożone ucieplenie. Najczęściej zmiany do tyczą stawów kolanowych, rzadziej ramienno9barkowych, łokciowych , nadgarstkowych, biodrowych i skokowych. Obraz kliniczny zapalenia stawów jest bardzo podobn y do wielu innych chorób i wymaga rozszerzonej diagnostyki, często ko nsultacji reumatologicznej i ortopedycznej.

    Borelioza stawowa wymaga potwierdzenia laboratoryjnego poprzez stwierdzenie w surowicy prz eciwciał klasy IgM w stadium wczesnym lub IgG w stadium późnym choroby . Zapalenie mięśnia sercowego charakteryzuje się bardzo dużą różnorodnością i nasileniem dolegliwości. Z reguły w EKG rejestrowane są zaburzenia czynności serca. Najczęściej stwierdza s ię bloki przedsionkowo9 komorowe. Zwykle zaburzeniom czynności serca nie to warzyszą objawy kliniczne i są one wykrywane przypadkowo, w trakcie diagnostyki innych postaci boreliozy z Lyme. Podejrzenie potwierdza wy soki poziom przeciwciał przeciw Borrelia burgdorferi klasy IgM w surowicy. Cechy boreliozowego zapalenia mięśnia serca zwyk le ustępują, nawet bez leczenia, w ciągu kilku tygodni. Jeżeli krętki przedostaną się z krwi do mózgu, t o dojdzie do neuroboreliozy . Objawy tej postaci boreliozy zwykle pojawiają się po kilku miesiącach i są bardzo różnorodne. Choroba może rozpocząć się "banalnymi" bólami głowy. Następnie dołączają się inne objawy c harakterystyczne dla zapalenia opon mózgowo9rdzeniowych lub zapalenia ne rwów czaszkowych (głównie nerwu twarzowego), bądź też tzw. zapalenie korzonków, czyli nerwów odchodzących od rdzenia kręgowego. W stadiu m późnym neuroborelioza może przebiegać jako zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego. Choroba może przypominać stwardnienie rozsiane. Pojawiają się zaburzenia czucia, drętwienia, bóle, a niekiedy niedowłady oraz upośledzenie pamięci, koncentracji, rozdrażnienie, senność i zmiany osobowości. U chorych zwykle wcześniej występowały inne typo we objawy boreliozy, a w szczególności rumień wędrujący. W przypadkach p odejrzenia neuroboreliozy konieczne jest potwierdzenie obecnoś ci przeciwciał klasy IgM lub IgG Borrelia burgdorferi w surowicy krwi. U niektórych chorych we wczesnym stadium boreliozy, w pierwszych tygodniach choroby, nie stwierdza się obecności przeciwciał w surowicy; wów czas badanie należy wykonać powtórnie po kilku tygodniach. Istotny wzrost miana przeciwciał potwierdza rozpoznanie .

    Najczęściej chorym podaje się dożylnie antybioty k przez 3, a nawet 4 tygodnie. Jeżeli w porę zastosuje się leczenie, to około 95 procent pacjentów powraca do zdrowia i choroba nie nawraca. Niestety, mały odsetek pacjentów wymaga drugiej kuracji. W przypadku nieskutecznej dwukrotnej antybiotykoterapii boreliozy, przeprowadzonej zgodn ie z zaleceniami, należy poszukiwać innej przyczyny dolegliwości. Leczenie może nie być dostatecznie efektywne, jeżeli borelioza zbyt późno rozpoznana przejdzie w formę boreliozy przewlekłej. Złe samopoczucie pacjenta może wynikać również z procesów autoimmuno logicznych, zwanych zespołem poboreliozowym, a nie postępującym zakażeniem. W takich sytuacjach leczenie zostaje ograniczone do zwalczania bólu niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi lub innej terapii objawowej .

O mnie

Marek Pleskot

Jestem pediatrą od ponad 30 lat. Przez 14 lat uczyłem studentów i specjalizujących się lekarzy w Warszawskiej Akademii Medycznej, od 22 lat prowadzę gabinet pediatryczny w Podkowie Leśnej. Wiem o co pytają rodzice i wiem czego zwykle nie zdążą wytłumaczyć inni lekarze.

Popularne porady

Niedobór żelaza bez niedokrwistości.

Niedobór żelaza jest istotnym problemem,

CHOROBA LOKOMOCYJNA

Pojawia się podczas poruszania się

© 2015 pediatraodpowiada.pl. Porady dla rodziców i opiekunów dzieci