Praktyczne porady dla matek i ojców. Przeczytaj, co powinni wiedzieć rodzice o zdrowiu dziecka.

UDAR CIEPLNY i hipertermia

Każdy rodzaj hipertermii związany jest z ekspozycją

na wysoką temperaturę otoczenia i/lub zwiększoną produkcją ciepła wynikającą na przykład z podjętego wysiłku fizycznego. Ryzyko jest większe, gdy oba czynniki występują jednocześnie, a skala problemu zależy od stopnia nasilenia obciążenia i reakcji organizmu.

HIPERTERMIA występuje w trzech kolejnych etapach:

  1. stres cieplny,
  2. wyczerpanie cieplne,

III. udar cieplny.

  1. I. W początkowej fazie, czyli w stresie cieplnym człowiek, zarówno młody jak i stary, odczuwa nadmierne zmęczenie i łagodną duszność. Szybkie pogłębione oddychanie, podobnie jak zwiększone pocenie, jest reakcją obronną organizmu na przegrzanie i ma na celu przyspieszenie oddawania ciepła do otoczenia.

        Postępowanie w chorobie z przegrzania zależy od fazy hipertermii. W przypadku niewielkiego zaburzenia (stres cieplny), należy w miarę możliwości przerwać ekspozycję na wysoką temperaturę, umieszczając poszkodowanego w cieniu, a jeszcze lepiej w klimatyzowanym pomieszczeniu. Z uwagi na prawidłowy stan świadomości należy zalecić uzupełnianie płynów drogą doustną. Rozsądne wydaje się podanie maksymalnej objętości płynów jaką poszkodowany toleruje.

        Wczesna faza hypertermii często jest bagatelizowana. Jeśli człowiek, a szczególnie dziecko, nie uzupełnia płynów i kontynuuje wysiłek w wysokiej temperaturze, to nadmierna wentylacja i obfite pocenie mogą doprowadzić do odwodnienia oraz związanych z nim zaburzeń elektrolitowych.

  1. II. Wtedy dochodzi do drugiej fazy hypertermii, czyli  wyczerpania cieplnego. Należy je podejrzewać u aktywnych fizycznie w gorącym otoczeniu, u których pojawiła się gorączka w zakresie 38–40°C i dodatkowo wystąpiły poniższe objawy:
  • nadmierną potliwość,
  • zwiększone pragnienie,
  • przyspieszenie czynności serca,
  • przyspieszenie oddechu,
  • osłabienie,
  • ból i zawroty głowy,
  • nudności, rzadziej wymioty.

         Rozpoznanie może utrudniać sam obraz kliniczny przypominający infekcję lub gorączkę o innej przyczynie. Znajomość okoliczności zdarzenia może ułatwić rozpoznanie i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.

      W przypadku wyczerpania cieplnego należy:

  • natychmiast przerwać aktywność fizyczną,
  • przeprowadzić poszkodowanego w miejsce chłodniejsze i zacienione,
  • jeśli twarz chorego jest blada, należy go ułożyć płasko i podnieś nogi, natomiast gdy twarz jest czerwona - lepiej ułożyć poszkodowanego w pozycji półleżącej,

 

  • w przypadku wystąpienia braku świadomości, majaczenia lub innych zaburzeń neurologicznych sugerujące udar cieplny:
    – wezwać pogotowie (tel. 112)
    – ocenić parametry życiowe (ABC)
    – ułożyć poszkodowanego w pozycji bezpiecznej
  • zastosować zewnętrzne sposoby schładzania ciała (poniżej).

Co 10 minut warto mierzyć temperaturę ciała - gdy obniży się do 38 °C - schładzanie ciała można przerwać,

          III. Brak właściwego leczenia stresu cieplnego może doprowadzić do kolejnego etapu hipertermii czyli udaru cieplnego. W tym stanie temperatura głęboka (wewnętrzna) może przekraczać 40°C i z powodu przegrzania organizmu prowadzi do zaburzeń neurologicznych oraz niewydolności wielu narządów.


          Niezależnie od postaci jaką przyjmuje (klasyczny – niezwiązany z wysiłkiem fizycznym; wysiłkowy – związany i zależny od wysiłku fizycznego) udar cieplny stanowi stan zagrożenia życia.

         U małych dzieci do przegrzania zwykle dochodzi bez zwiększenia aktywności fizycznej.
Udar cieplny związany z wysiłkiem fizycznym statystycznie częściej dotyczy dzieci starszych i dorosłych. Poza intensywnym wysiłkiem fizycznym w wysokiej temperaturze powietrza do wystąpienia udaru cieplnego przyczynia się również odwodnienie, duża wilgotność powietrza, a także otyłość.

         Do objawów udaru cieplnego należą:

  • temperatura głęboka >40°C,
  • sucha, zaczerwieniona, gorąca skóra,
  • znaczne odwodnienie,
  • osłabienie,
  • dreszcze,
  • bóle i zawroty głowy,
  • zaburzenia widzenia,
  • mowa niewyraźna i/lub bełkotliwa, chód chwiejny,
  • zaburzenia neurologiczne (niepokój, majaczenie, splątanie, zaburzenia świadomości lub utrata przytomności, drgawki, śpiączka),
  • zaburzenia ze strony układu krążenia (szybkie i/lub niemiarowe bicie serca, spadek ciśnienia),
  • nasilona duszność,
  • biegunka,

 

Pierwsza pomoc

W przypadku podejrzenia udaru cieplnego u dziecka z gorączką powyżej 40°C, które było narażone na działanie gorąca należy:

  • ocenić miejsce zdarzenia i zadbać o własne bezpieczeństwo,
  • przenieść poszkodowanego w miejsce zacienione i chłodniejsze,
  • ocenić parametry życiowe (ABC), a w razie konieczności rozpocząć resuscytację,
  • ułożyć dziecko w sposób odpowiedni do jego stanu,
  • jeśli twarz chorego jest blada, należy go ułożyć płasko i podnieś nogi,
  • natomiast gdy twarz jest czerwona - lepiej ułożyć poszkodowanego w pozycji półleżącej,
  • gdy poszkodowany jest nieprzytomny, to należy ułożyć go w pozycji bezpiecznej,
  • niezwłocznie wezwać pogotowie (tel. 112),
  • regularnie powtarzać ocenę parametrów życiowych,
  • zastosować zewnętrzne sposoby chłodzenia (poniżej).

Metody schładzania

Celem tego postępowania jest szybkie obniżenie temperatury głębokiej, jeszcze przed transportem do szpitala.


Wybór metody schładzania zależy m.in. od stanu świadomości poszkodowanego.

  • PRZYTOMNYM siedzącym lub w pozycji półleżącej należy podawać do picia chłodną, a jeszcze lepiej zimną wodę.
  • Rozebranie chorego z niepotrzebnych ubrań zapewnia lepsze oddawanie ciepła poprzez promieniowanie i parowanie.
  • Poszkodowanego należy wachlować i ewentualnie przenieść w pobliże chłodnego nawiewu powietrza.
  • Powierzchnię ciała chorego należy spryskiwać/polewać chłodną wodą.
  • W okolicy przebiegu dużych naczyń krwionośnych (szyja, pachy, pachwiny) należy ułożyć zimne okłady.
  • Zanurzenie ciała w letniej lub chłodnej wodzie (np. w wannie, bez zanurzania głowy) pozwala oddać nadmiar ciepła.

          Należy się liczyć z faktem, że zbyt intensywne schładzanie na tym etapie opieki może doprowadzić do wystąpienia dreszczy (wytwarzanie dodatkowego ciepła) i obkurczenia krwionośnych naczyń obwodowych (utrudnione oddawanie ciepła do otoczenia). Nie ma natomiast wiarygodnych danych pozwalających ustalić, jaka temperatura wody używanej do schładzania jest najlepsza.


Co, kiedy i dlaczego?

           Udar cieplny spowodowany jest podwyższoną temperaturą otoczenia, ale potocznie nazywany jest udarem słonecznym lub porażeniem słonecznym. Problemy te wynikają zwykle z nadmiernego nasłonecznienia, przede wszystkim głowy oraz karku. Zagrożenie udarem słonecznym u dzieci wzrasta, gdy ich ubiór nie jest dostosowany do wysokiej temperatury otoczenia, przy zbyt słabym nawodnieniu organizmu. Może też powstać podczas przebywania w dusznej, wilgotnej i gorącej atmosferze lub przy nadmiernym wysiłku fizycznym.

          Choroba polega na skumulowaniu zbyt dużej ilości ciepła w ciele i zaburzeniu regulacji cieplnej organizmu. W tej sytuacji zdolność naturalnego ochładzania się przez pocenie znacznie spada. Szczególnie do udaru słonecznego predysponowane są małe dzieci, gdyż ich termoregulacja, w sposób naturalny, nie działa zbyt dobrze.

          Niewykształcone mechanizmy termoregulacji przy jednoczesnej ekspozycji na wysoką temperaturę otoczenia mogą doprowadzić do tragicznych zdarzeń.

          Profilaktyka wydaje się prosta: rozsądek i właściwe zabezpieczenie.

 

O mnie

Marek Pleskot

Jestem pediatrą od ponad 30 lat. Przez 14 lat uczyłem studentów i specjalizujących się lekarzy w Warszawskiej Akademii Medycznej, od 22 lat prowadzę gabinet pediatryczny w Podkowie Leśnej. Wiem o co pytają rodzice i wiem czego zwykle nie zdążą wytłumaczyć inni lekarze.

Popularne porady

GRYPA, jak się bronić

Ryzyko zachorowania na grypę

Szczepienie wcześniaków

Dzieci przedwcześnie urodzonych rodzi się

© 2015 pediatraodpowiada.pl. Porady dla rodziców i opiekunów dzieci